yiannos economou official web siteyiannos economou videos films photography

 

 

 

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΜΕ ΤΟΝ ΓΙΩΡΓΟ ΣΑΒΒΙΝΙΔΗ ΣΤΟ

Υ. Γ.

21.02.08

 
 

Είχα να τον δω ή να μιλήσω μαζί του ακριβώς 8 χρόνια. Πόσο να είχε αλλάξει άραγε; Πόσο να έχω κι εγώ αλλάξει από τότε; Το ραντεβού μας ήταν στο Δημοτικό Κέντρο Τεχνών και τον αναγνώρισα αμέσως παρόλο που είχε γυρισμένη την πλάτη. Πρόλαβα να δω τρία βίντεο από την τελευταία δουλειά του «Kύκλοι» λίγο πριν πάω να τον βρω για τη συνέντευξη. Θυμήθηκα το δρομέα του βίντεο «Cross Country Run», που ο Γιάννος δημιούργησε παίρνοντας από τον πρωτοπόρο Eadweard Muybridge το περίγραμμα ενός ανθρώπου που τρέχει σε επαναλαμβανόμενα πλάνα, δίνοντας την ψευδαίσθηση της κίνησης. Έτσι και ο ίδιος. Αν άλλαξε, άλλαξε ανεπαίσθητα. Μια ψευδαίσθηση μεταβολής. Σαν να πήδηξε, απλά, στο επόμενο καρέ. Η δουλειά του όμως ανκαι έχει ωριμάσει, έχει σκληρύνει και έχει παραταχθεί σαφέστερα στην περιγραφή της Κυπριακής Πραγματικότητας στο υπάρχον μεταμοντέρνο πλαίσιο. Από εδώ αντλεί την έμπνευσή του. Ο δρομέας δίνει την ψευδαίσθηση ότι ταξιδεύει σ’ ένα ρευστό, ανομοιογενές  τοπίο, αλλά στην πραγματικότητα παραμένει στάσιμος και τελείως αποκομμένος απ’ αυτό. Έτσι ακριβώς θα νιώθω κι εγώ όταν θα διαβάσω στο «YΓ» αυτή τη συνέντευξη του Γιάννου Οικονόμου. Τη συνέντευξη που εγώ ο ίδιος του πήρα. Σ’ ένα προηγούμενο καρέ…

-Ποιους θες να «ενοχλήσεις» με τη δουλειά σου;
Οι πιο πρόσφατες δουλειές μου, οι «Κύκλοι» στο Πάνθεον, τα «Ταξίθκια με την κάμερα» του Ιδεοδρομίου και το «The Reluctant Metropolis» που παρουσίασα στο Isolomania, δεν είναι αφηρημένες. Έχουν να κάνουν με συγκεκριμένο χώρο και συγκεκριμένες καταστάσεις. Με τη ματιά μου πάνω στην κυπριακή πραγματικότητα. Για να πιάσει τόπο η Τέχνη πρέπει να εφάπτεται με το συγκεκριμένο χώρο και χρόνο μέσα στο οποίο δημιουργείται. Αν κάνεις κάτι εντελώς αφηρημένα και υποκειμενικά, εκτιμώ ότι είναι αχρείαστο. Δεν σημαίνει τίποτα για κανένα. Εμένα μ’ ενδιαφέρει, με «καίει» πολύ το τι συμβαίνει μέσα μου. Αλλά γιατί θα έπρεπε να ενδιαφέρει και τον κόσμο; Από την άλλη, δεν μπορεί να λειτουργεί μόνο με διδακτικό ύφος. Το να είσαι διδακτικός και επιρρεπής στο να κάνεις κηρύγματα όχι μόνο δεν βοηθά, αλλά πιθανόν να έχει αρνητικά αποτελέσματα.

-Το αισθητικά ωραίο δεν μπορεί να αποτελέσει από μόνο του κριτήριο;
Μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, στη μεταμοντέρνα εποχή, θεωρήθηκε πως όσο πιο προσωπικό και υποκειμενικό ήταν ένα έργο τόσο πιο ωραίο και πετυχημένο είναι. Κανείς δεν ξέρει ποια άποψη είναι η απόλυτα σωστή. Εγώ δεν κατηγορώ κανένα. Ο καθένας έχει το δικαίωμα να εκφραστεί κατά βούληση.

-Σε ποιες «κεραίες» στοχεύεις πριν ξεκινήσεις ένα έργο;
Ερευνώ και αναζητώ ερεθίσματα από τον κόσμο που με περιβάλλει.  Έπειτα προσπαθώ να τον ερμηνεύσω και μετά να τον επικρίνω.

-Ναι, αλλά το αποτέλεσμα της δημιουργίας δεν είναι πάντα υποκειμενικό; Στο τέλος είναι η δική σου άποψη που κατατίθεται
-Σίγουρα. Δεν εννοώ αυτό. Εγώ μιλάω για την Τέχνη που είναι εσωστρεφής, ομφαλοσκοπική. Αυτή που ο καλλιτέχνης κοιτάζει μόνο τον εαυτό του και εκφράζεται «φλυαρώντας» ακατάσχετα. Το έργο φοράει τη μάσκα του ελιτίστικου και κάνει κύκλους γύρω από τον καλλιτέχνη που το δημιουργεί. Εγώ πιστεύω στην Τέχνη που ναι μεν έχει αυτονομία και αυτοκαθορίζει το πλαίσιο όπου ενεργεί, ναι μεν αναιρεί τους παραδοσιακούς κανόνες της γλώσσας έξω απ’ την κοινωνική έκφραση, αλλά δεν μιλάει μόνο για τον εαυτό της. Δεν είναι ένα σύστημα αποκομμένα, ένα κλειστό αυτοποτιζόμενο κύκλωμα. Ξεκινά από τον κόσμο και μέσω του καλλιτέχνη επιστρέφει ξανά στον κόσμο.

-Πώς θα περιέγραφες την πηγή ερεθισμάτων σου, το περιβάλλον μέσα στο οποίο σήμερα ζεις και δημιουργείς;
-Αυτή η ερώτηση οδηγεί αναπόφευκτα σε μια σειρά από κλισέ απαντήσεις. Και είναι κλισέ, ίσως γιατί είναι η αλήθεια: είναι τραγικός ο τρόπος με τον οποίο πορεύεται η κοινωνία μας εδώ στην Κύπρο. Προχωρούμε αργά και ανεπαρκώς και έχουμε εντελώς λανθασμένες προτεραιότητες. Όταν μια μεγάλη μερίδα καθορίζει τις προτεραιότητές της με οικονομικά κριτήρια, αυτό είναι σύνηθες, αναπόφευκτο και ενδεχομένως και θεμιτό. Αλλά εδώ μια ολόκληρη κοινωνία -με ελάχιστες εξαιρέσεις- παρουσιάζει μια ξεκάθαρα υλιστική συμπεριφορά. Στην Κύπρο προέκυψε απότομα πριν από μερικές δεκαετίες μια μεγάλη οικονομική ανάπτυξη, η οποία δυστυχώς δεν αντισταθμίστηκε με την ανάλογη πνευματική και πολιτιστική ανάπτυξη. Προέκυψε ένα χάσμα ανάμεσα στο ποιοι είμαστε και πώς συμπεριφερόμαστε. Ξεπεταχτήκαμε οικονομικά, επισκιάζοντας άλλα σοβαρά προβλήματα που αντιμετωπίζουμε, όπως το γεγονός ότι το νησί μας είναι μοιρασμένο. Καταντήσαμε εγωιστές, κυνικοί. Αισθανόμαστε την ανάγκη να «προστατεύσουμε» αυτά που κερδίσαμε τόσο γρήγορα κι αυτό μας έχει δηλητηριάσει με ανασφάλεια. Είμαστε καχύποπτοι απέναντι στους ξένους που έρχονται εδώ για να δουλέψουν και ττου αντιμετωπίζουμε σαν παράσιτα. Αυτή η ανασφάλεια αφορά και την αντίληψή μας για τους συμπατριώτες μας, τους Τουρκοκύπριους.

-Πιστεύεις πως αυτό παίζει ρόλο στη διαιώνιση του πολιτικού Προβλήματος;
-Τα μέλη αμφότερων των κοινοτήτων έχουν την αίσθηση ότι οι «άλλοι» τους εχθρεύονται και τους υπονομεύουν. Υποψιάζομαι πως και οι Τουρκοκύπριοι μετά και τη δική τους οικονομική ανάπτυξη θα πάθουν ακριβώς το ίδιο πράγμα: θα τους νοιάζει μόνο να διασφαλίσουν ότι κανείς δεν θα αμφισβητήσει τα «κεκτημένα» τους. Και χαράς το πράγμα, δηλαδή όλα αυτά τα «κεκτημένα» μας και τα «κεκτημένα» τους. Μιλάμε για πράγματα που κάλλιστα θα μπορούσαμε να τα μοιραστούμε μεταξύ μας και με όλο τον κόσμο. 

-Αυτό είναι φαινόμενο της εποχής μας;
Μετά την ανεξαρτησία, παρά τα λάθη και τα ελλείμματα δημοκρατίας, υπήρχε ένας αέρας αισιοδοξίας, μια τάση προς τα εμπρός, μια πίστη σε ιδανικά, μια ελπίδα ότι τα πράγματα θα γίνουν καλύτερα. Τώρα δεν υπάρχει αυτό. Αντίθετα υπάρχει η πεποίθηση ότι τα πράγματα θα παραμείνουν ως έχουν και γι’ αυτό πρέπει να προλάβουμε να αρπάξουμε, να φάμε, να πιούμε, να διασκεδάσουμε, να ζήσουμε, να πηδηχτούμε όσο πιο καλά μπορούμε. Ξεχνάμε όμως πως τα στάσιμα νερά λιμνάζουν και μετατρέπονται σε βούρκο…

-Η Τέχνη πόσο μπορεί να ταράξει τα νερά;
-Εγώ πιστεύω ότι ο αντίκτυπος της Τέχνης στην κοινωνία που τη δημιουργεί πρέπει να είναι εμφαντικός. Δεν πρέπει να «μασάει τα λόγια της». Δεν θέλω να κάνω πράγματα απλώς για να είναι ωραία και ενδιαφέρονται, να πάνε σε μια Μπιενάλε, να έχουν διεθνή αναγνώριση, αλλά να μη «χτυπάνε νεύρο», να μη θίγουν αυτά που πρέπει. 

-Υπάρχει μια άποψη που υποστηρίζει ότι τα πράγματα σήμερα δεν είναι χειρότερα, απλά υπάρχει εκτενέστερη κάλυψη από τα ΜΜΕ...
- Στην κατάσταση που βρισκόμαστε εμείς, άλλοι λαοί βρίσκονταν τη δεκαετία το ‘60. Πιστεύω, ωστόσο, ότι η κοινωνία μας αλλάζει, έστω και με αργούς ρυθμούς. Σίγουρα, η σημερινή κυπριακή κοινωνία είναι καλύτερη απ’ αυτή του 1963. Ξέρω όμως ένα πρόβλημα που είναι χειρότερο και αυτό είναι το ζήτημα της δυσανάλογης οικονομικής ανάπτυξης σε σχέση με την πνευματική, που λέγαμε προηγουμένως. Εμένα μου χτυπάει πολύ άσχημα η έλλειψη καλλιέργειας σε σχέση με την κατοχή πολυτελών αυτοκινήτων, τεράστιων σπιτιών. Η κοινωνία μας έχει κατακλυστεί από μεσοαστούς ή νεομπουρζουάδες που έχουν μανία με τον καταναλωτισμό.

-Η ηγεσία μπορεί να διαδραματίσει κάποιο ρόλο ως προς μια ενδεχόμενη ανατροπή αυτής της κατάστασης;
Τίποτα δεν πρόκειται να αλλάξει από το «κεφάλι». Ο μόνος τρόπος είναι από κάτω, όταν η κοινωνία συνειδητοποιήσει το αδιέξοδο. Τα πράγματα αλλάζουν όταν ο κόσμος βρεθεί με την πλάτη στον τοίχο. Ενδεχομένως, αυτή η φάση να έρθει σύντομα και στην Κύπρο. Αυτό δε σημαίνει ότι θα δούμε κόσμο στους δρόμους να αναποδογυρίζει αυτοκίνητα, όπως έκαναν οι Τ/κ το 2003. Μπορεί όμως να δούμε μια ήπια αντίδραση, που μπορεί να μην οδηγήσει σε ριζικές αλλαγές των κοινωνικών δομών και στην εισαγωγή νέων ηθών και πολιτικών συστημάτων, αλλά τουλάχιστον μπορεί να ανοίξει το δρόμο σε μια νέα χαρτογράφηση της κουλτούρας και της ψυχολογίας μας.

-Αυτό μπορεί να γίνει εκ έσω ή καλύτερα να περιμένουμε να μας παρασύρει μια γενικότερη, παγκόσμια τάση για αλλαγές;
Δεν σημαίνει ότι η «επανάσταση» θ’ αρχίσει από την Κύπρο ή ότι από μόνοι μας θα κάνουμε βαθιές τομές και αλλαγές. Αλλά για να παρασυρθούμε από μια τάση για αλλαγή πρέπει να νιώσουμε ότι υπάρχει ανάγκη να γίνει. Διαφορετικά, όταν «ηχήσουν τα τύμπανα» θα νιώσουμε ότι μας πολιορκούν και αντί να συστρατευτούμε, θα ταμπουρωθούμε.

-Πώς εξηγείς το φαινόμενο να υπάρχει στην Κύπρο σχετικά μεγάλος αριθμός ανθρώπων που επιδιώκουν να εκφραστούν καλλιτεχνικά;
Αν κρίνω από τον εαυτό μου, αυτό οφείλεται στο ότι δεν τους ικανοποιεί η αισθητική του περίγυρού τους. Νιώθεις έντονα εδώ την έλλειψη αισθητικής. Αν κάποιος εκφράζει αυτά που θέλεις να εκφράσεις δεν νιώθεις την ανάγκη να το κάνεις κι εσύ. Οι άνθρωποι εδώ νιώθουν έντονα ότι κάτι τους λείπει και γι’ αυτό ωθούνται να βγουν και να τα εκφράσουν.

-Αυτή η τάση για έκφραση, όμως, δεν γεννάει την ελπίδα για καλύτερες μέρες;

Σαφώς και είναι ελπιδοφόρο αυτό, αλλά ο συντηρητισμός δεν παύει να υπερέχει στην κοινωνία μας. Είναι πρόδηλη η ανάγκη αποκατάστασης στο χώρο και το χρόνο του 2008. Είναι καιρός να νιώσουμε στο πετσί μας ότι οι παλιές σταθερές, πλέον δεν ισχύουν.