video art in cyprus1974 cross country run afternoon echoesinterviews, catalogues istanbul, yekaterinburg, london, parisemail telephone



smatopia logo

It is a male figure that seems, on first sight, to be the agent of mapping the landscape, in Yiannos Economou's video, Cross Country Run. However, as the runner meets with an endless parade of landscapes, it becomes apparent that not only he is not a surveying-colonising eye but, rather, more of a Sisyphusean body, performing an endless task or, more fittingly, a Ulyssesean ghost, never arriving - he was never bound for anywhere in the first place. As his volume-less blue profile struggles through the fragments of landscape - often being eclipsed by them -, he comes to stand for an entire people's unending wandering into a known territory, but toward un unknown destination.

Antonis Danos, Curator


Είναι μια αρσενική μορφή που φαίνεται, αρχικά, να είναι ο παράγοντας της χαρτογράφησης του τοπίου, στο βίντεο Cross Country Run του Γιάννου Οικονόμου. Αλλά, καθώς ο δρομέας διασταυρώνεται με μια συνεχή παρέλαση τοπίων, γίνεται φανε­ρό ότι αυτός όχι μόνο δεν αποτελεί το εποπτικό-κυρίαρχο μάτι, αλλά μάλλον ένα Σισσυφικό σώμα που εκτελεί ένα αδύνατο καθήκον, ή πιθανότερα ένα Οδυσσειακό φάντασμα, που δε φτάνει ποτέ κάπου - δεν ήταν καν προορισμένος για να φτάσει πουθενά. Καθώς η χωρίς όγκο μπλε φιγούρα του πορεύεται εν μέσω τοπιακών θραυσμάτων, τα οποία συχνά τον επικαλύπτουν, καταλήγει ν' αντιπροσωπεύει την ατελείωτη περιπλάνηση ενός ολόκληρου λαού, σ' έναν τόπο γνώριμο, αλλά προς έναν άγνωστο προορισμό.

Αντώνης Δανός, Επιμελητής

Recomposing Scripts:
a dialogical reading of a cross country run

Background to the dialogue
Andreas and Yiannos met for the first time in the late 1970s as students from the “provinces” [Paphos, Limassol] who went/were sent to the capital [Nicosia] to study in an English school. They met again in the ’90s when both of them were working on different forms of expressing or analysing the experience of returning to Cyprus in a post-modern context. Time and space was the matrix within which they tried to mediate their different forms of discourse – social science and art.
The following is part of a dialogue between them on Yiannos’ video Cross Country Run.


Prologue: Setting the frame, framing the setting
A travelling shot is a captivating cinematic means. Evidence of its influence can be seen in all kinds of films, but perhaps the five minutes tracking shot of a traffic jam in Jean Luc Godard’s Weekend is the most striking. The reason of its allure is not hard to see: People are more likely to familiarize themselves with the outside world travelling by car or train. And what they see is earth moving fast, along with whatever is on it – not a series of 19th century static tableaux.
Except that Cross Country Run is not a really tracking shot, nor is it a film for that matter. It is the contours of a running man photographed in the 19th century, put in a loop to give the illusion of movement. But these eleven silhouettes remain static. What really move are the images of scattered objects photographed, videographed or scanned in Paphos over a period of three months. Cropped off of their context, colour corrected and stylised, they were put together to synthesize another universe. Even land has been taken off its frame and put in a floating motion. The structure of the piece, tailored to the structure of Philip Glass’s Violin Concerto – a steady minimal rhythm rising to a culmination through volume and orchestration and descending like a perfect circle to the original opening chords – retains a forged seamless coherence.




But with no unifying camera to identify with,1 for here the illusion of space is obviously arttificial and
fragmented, and with a character that is virtually one dimensional, what can this piece mirror? What else but the false movement, the fake reality of an armchair zapping, Internet surfing, SMS sending, speculative land pricing, spectacle oriented adventure. This is a journey, shot through a previously highly politicised society, of which I am part of, and whose historical project has now been neutralized by spectacular but insubstantial public arguments, skin deep media triumphs, and power lusting politics.
All this was not terribly premeditated; the idea came out driving one day through one of those ever-changing fluid landscapes. It retains something of the atmosphere and dynamics of the time. This is not really the end of history. But it is the end of history on the things that matter to me.


Time frame I: The Referendum [winter-spring 2004]
ANDREAS: The period is interesting… There is a point where the runner seems to be running on the spot – this is the referendum, 2 I guess.
Y.: If you ask me the whole piece originated from this issue. My point is that this person, taken from the photographs of E. Muybridge, has been running for 130 years in the same pace, two-dimensional, alone, going nowhere. Just like the Cypriots who, if they do not decide to put an end to this situation, will go on for decades on the same tune of the “Cyprus problem”, of invasion/occupation and the usual clichés. A second element is the little pieces – there is a landscape but it is full of fragments, broken down so much that, as the man crosses through it, he cannot have a coherent picture of it.
A.:. We have a man who’s running, a movement in space, and knowing that you have dealt with time and space in the past I was inevitably led to this dimension. But it seems to me that the key symbol is the leaf. The leaf as a sign refers to a real-life object, the tree, which is a key parable of narratives about identity, continuity, memory. The three key signs making up the “tree” are the leaves, the trunk, and the roots. But the tree here has no roots, nor a clearly visible trunk. The roots do not appear at all, and as for trunks there was one or two here and there. And the leaves are not attached to the tree, they are flying away, “hrisoprasino fillo, riymeno sto pelayos…”, as the lyrics of the 1960s song – symbol of cypriotness – would have it, “golden green leaf, thrown onto the sea…”. If we see it in terms of our times, we have a leaf free- floating in space which reminds us of the free- floating sign, as part of the post-modern condition. And there is a person who runs, being also a free-floating sign because we have no idea where he is going.
Y.: He is running but his feet do not touch the ground, he is not really moving.
A.: He is a free-floating sign, he has been running for 130 years now, he is moving like a leaf that is not linked with any under-reality. Still he is a product of this reality… I mean, this is the symbol your subconscious chose which leads us back to the parable of the trunk and the root. These objects, or their absence, dominated, one may say, your subconscious in the period of the video’s production.


Space: Cyprus
A.: Now, if we move beyond the look for the obvious signs for a trunk and roots, I feel one very important element is electricity, manifested with the cables and the pylons which can function as substitutes for the missing tree trunks…
So we have a rootless leaf, and an electronic trunk – denoted not only by the pylons and the cables, but also by another sign of the electronic age – the female face on the screen. This has two versions: in one she seems to open her mouth as in ecstasy as if she is in orgasm and the other one she is just about to give a toothpaste-ad smile, a typical spectacle image, which the runner as if he is Ulysses comes across.
As for the third element of the “tree”, the roots, the reference that seems to relate here is the land and the construction work. First there is a minimal reference to “roots” as sign of cultural continuity, of deep historical roots, connoted by a little statue that crosses the screen. Then we come to a number of bulldozes moving rocks, uprooting… There is also a sense of the return to earth, the lost land… and something above restructuring, shaking it up it, corrupting it. Then the man enters a green field which looks artificial, like it is constructed. You return to earth by reshaping space by changing the place itself. And there is a red bright sun which goes dark afterwards.
So what I see is another two categories of signs, the “natural” and the “artificial” or constructed. In the natural landscape we have the leaf as a predominant element along with the sun the moon and that strange tree…
Then we have the technological package, led by the bulldozers shuffling up the earth – where are the roots anymore? The only element that appears to be rooted somewhere is electricity through the pylons, which are stable, and the buildings up somewhere on a hill. The rest is an endless space, possibly cyclical, we do not know, the space is in a flux, and through it runs this guy for whom we have no idea where he is going. We only know that he is crossing a country, for which we only know that it has leaves, a little statuette and a lot of construction work. It was fascinating when the leaf became enormous and covered him all over - the guy was eclipsed.
Y.: Yes you know when I started I had this little Ulysses in mind who is lost in all theses pieces, the signs, the fragments, who would be unable to have a coherent idea about it, would carry on like an ant which has no consciousness or sense of an overall picture but goes on by sensing what is immediately around it. I feel this fragmentation very strongly in Cyprus… But then again I guess it is like this everywhere more or less, everybody sees the little pieces.
A.: Apart from the figurine there is nothing which is clearly exclusively Cypriot. Ok you know the spaces but….
Y.: Well to me it is a work made in Paphos.
A.: To you maybe. To me, living a little bit further down the same country it is equally relevant.
Y.: The other thing that impressed me was the fact that landscape was changing so fast, you could pass by a field one day and then, six months later, the same spot looked like a little town.
A.: Yes, this came out very well in the construction works…


Time Frame II: Rootlessness in the age of Olympic runs/ruins
A.: Another strong image is those sewerage pipes which looked like the Olympic Games emblem was there …
Y.: Yes the Olympic Games. The fixation, a whole society’s preoccupation, you could see signs in the streets counting the days for the opening ceremony, “114 days before the Olympic Games”, and I was thinking what exactly is the point? This is why the work’s title has been derived from sports… I mean, it is an important athletic event, therefore commercial too but why were we so obsessed by it? It gives me the impression of false objectives, that a society should have higher priorities than mere spectacle. We were praising the Classical spirit on the one hand and ruining whatever was left from it in our backyard. The rootlessness comes from here – when the country you know, you live in and you are supposed to love becomes unrecognisable in six months, then how can you love it? What kind of motherland are we talking about?
A.: …or when the Olympic Games is the sewerage pipes. This is what happened in Athens. The subway, as the subterranean tunnel which represents a form of rebuilding a city. The title has also to do with the reunification I think, a run across a country, to cross the divide, and at the same time the anticipation, like the logic of the Olympic games, “something is going to happen” working in your subconscious, but rootless, like the little statue, born here but out of context, going… where?
This is why you can play with these double influences. You start from the Olympic Games as a spectacle but also the efforts to solve the Cyprus problem. You seem on the one hand, to be arguing, in a way that Cyprus, by its very geography (the only ‘natural’ border surrounds the entire country) will inevitably lead to reunification, yet, on the other hand, it is as if we endlessly run across this country and in a magic way little Cyprus becomes endless.
Y.: Yes, reunification is going to happen inevitably because the market, the geography, the international dynamics will do it from below. But when it does, there will be nothing to celebrate for; it will not be done as an ideological project but as a de facto progress. This is why I call it the end of history of the things that I care about. Space is endless because it is superseded as a real concept. We are trapped in a free-floating reality that you mentioned earlier. All these elements exist in the actual landscape they do not come from the pages of a magazine or the programmes of a satellite station. There was a torn flag of the old Byzantium Empire in the middle of a banana plantation which was next to 5-star concrete hotel which was next to a Neolithic excavation site which was next to a ‘plastic’ tourist restaurant which was next to a national monument, and so on. This is their context; they are real life pastiches, parodies of themselves. What are we? Peasants, racist bosses, anti-occupation freedom fighters, euro-capitalists, exotic natives? Where exactly should we pin our identity? It is shifting all the time; there is a lack of a stable core reality we can anchor to. I understand that the end of dichotomies, such as inside/outside, surface/depth, appearance/essence etc., is universal. But somehow you get a heightened sense of this in Cyprus, maybe because this is a late capitalist post-modern society, and yet it has not gone through the modernist individualist phase. The period of that was under the great influence of Existentailism, the age of the monad, of the lonely tormented individual has come and gone too quickly here. You, as a social scientist are more appropriate to answer this. The image of the sexy woman, a favourite spectacle like you said, is contained within the frames of a huge billboard at first, but later it explodes and covers the whole screen, a literary illustration of the spectacle overtaking reality. At this point, the illusion of movement is no longer present, time and space lose their logic, and become a series of fluidly superimposed, unrelated frames.
A.: And you, having already lived this condition from London to Cyprus and vice versa, the distance and how we travel it, how we experience it, you probably feel that the play is the same… but this time it takes place in Cyprus and the landscape is fragmented.

Return to Space: recomposing fragments into new scripts
Y.: You know my return was another trauma. I mean I come from Paphos, I do not face any immediate problems with the place yet my relationship with it is not the best possible.
A.: It is just as bizarre to me, when they call me “Ypsonas”, the name of the village in which I grew up.
Y.: Even to this day, people at work think that I come from Limassol for some reason.
A.: You look different, you feel strange, returning will always be strange to you, because it does not feel like home anymore, so you are a little bit like that guy who is always on the move. So if the solution of the “Cyprus problem” is the effort to cover an imaginary distance in this otherwise unified space, what is amazing is the way that new imaginary spaces are invented continuously so that the process is never ending.
Y.: Just like the discussions. No sooner had the politicians reached agreement on one issue and soon another point would be unearthed to disagree. You could never put your finger on where the problem is. And the arguments were so disparate - legal, political, ideological or economic - that again we lost whatever essence there was to it. I feel so intensely the fluidity, the flux, that it recurs in my work all the time.
A.: Because we live it. It is a reality in our life. You left Paphos, but you keep going back so in the end you feel like a stranger, yet like the runner, you keep trying to return.
Y.: Strange how you leave at 16, you follow a long trajectory and you end where you started, yet you never feel that you return. You are no more at home there than you were 10 or 20 years ago when you were away.
A.: But the difference is that when you come back you write the script.

Epilogue: Unframing the setting
Rewriting the script is what we need. It is not that events moved faster than we anticipated. It is that space has changed more profoundly than we are aware of, its reconstruction going beyond the reshuffling of landscape as a result of development. F. Jameson3 would call for a new cartography for our culture, social structure and psychology, a new navigating system through our universe. We have not made a complete crossover to a new condition, because we, as Cypriots, have an unfinished project whose language and codes remains largely intact. To be fair this is partly understandable but we must address in depth the norms of the new environment, relocate ourselves in a global position if we are going to get anywhere. As it is we are trying to cover this imaginary distance with the wrong map. This is why we do not get anywhere in the end.
An aesthetic of cognitive mapping -- a pedagogical political culture which seeks to endow the individual subject with some new heightened sense of its place in the global system -- will necessarily have to respect this now enormously complex representational dialectic and invent radically new forms in order to do it justice. This is not then, clearly, a call for a return to some older kind of machinery, some older and more transparent national space, or some more traditional and reassuring perspectival or mimetic enclave: the new political art (if it is possible at all) will have to hold to the truth of postmodernism, that is to say, to its fundamental object-the world space of multinational capital--at the same time at which it achieves a breakthrough to some as yet unimaginable new mode of representing this last, in which we may again begin to grasp our positioning as individual and collective subjects and regain a capacity to act and struggle which is at present neutralized by our spatial as well as our social confusion. The political form of postmodernism, if there ever is any, will have as its vocation the invention and projection of a global cognitive mapping, on a social as well as a spatial scale.4

Yiannos Economou
Andreas Panayiotou

1 Metz suggests that the spectator identifies with the camera and not with a protagonist or the story. Christian Metz, Psychoanalysis and Cinema: the Imaginary Signifier. Edited by Stephen Heath and Collin MacCabe (Macmillan Press, 1982)
2 Editor’s note: the reference is to the April 2004 referendum, among Cypriots on both sides of the island’s diving line, on the proposed UN plan (the “Annan Plan”) for the reunification of Cyprus. A 75% majority among the Greek Cypriots voted against the plan, and (even though it was approved by the majority of the Turkish Cypriots) it was rejected.
3. Fredric Jameson, Postmodernism, or, The Cultural Logic of Late Capitalism (Duke University Press, 1991). Also in
4. Ibid.






Ανασυνθέτοντας Σενάρια:
μια διαλογική ανάγνωση ενός Cross country Run

Το Φόντο του διαλόγου
Ο Αντρέας και ο Γιάννος συναντήθηκαν για πρώτη φορά στα τέλη της δεκαετίας του 70 ως μαθητές από την 'επαρχία' (Λεμεσό και Πάφο αντίστοιχα), οι οποίοι πήγαν/στάλησαν στην πρωτεύουσα (Λευκωσία) για να σπουδάσουν στην Αγγλική Σχολή. Ξανασυναντηθήκαν στη δεκαετία του '90, όταν και οι δύο ερευνούσαν διαφορετικούς τρόπους έκφρασης κι ανάλυσης της εμπειρίας της επιστροφής στην Κύπρο, σ' ένα μετα-μοντέρνο πλαίσιο. Ο χώρος και ο χρόνος αποτέλεσαν τις περιμέτρους μέσα από τις οποίες προσπάθησαν να διαπραγματευθούν διαφορετικές μορφές διαλόγου (discourse) - τις κοινωνικές επιστήμες και την τέχνη.
Μετά τον πρόλογο ακολουθεί μέρος του μεταξύ τους διαλό­γου, σχετικά με το βίντεο του Γιάννου, Cross Country Run.'
Πρόλογος: θέτοντας το πλαίσιο/Πλαισιώνοντας τη θέση
Το 'τράβελινγκ' είναι ένα συναρπαστικό κινηματογραφικό μέσο. Μπορούμε να δούμε την επίδραση του σε πολλά είδη έργων, όμως το πεντάλεπτο 'ντόλυ' ενός μποτιλιαρίσματος σ' ένα εξο­χικό δρόμο, στο έργο του Ζ. Λ. Γκοντάρ Weekend, ίσως να είναι από τις πιο εντυπωσιακές σκηνές αυτού του είδους. Δεν είναι δύσκολο να καταλάβουμε γιατί εξασκεί αυτή τη γοητεία σε θεατές και σκηνοθέτες· οι άνθρωποι σήμερα συνήθως εξοι­κειώνονται με τον έξω κόσμο μέσα από ένα αυτοκίνητο ή ένα τρένο. Και αυτό που βλέπουν είναι τη γη κι οτιδήποτε βρί­σκεται πάνω σ' αυτή, να κινείται με ταχύτητα, κι όχι μια σειρά από στατικά ταμπλώ του 19ου αιώνα.
Πλην όμως το Cross Country Run δεν είναι πραγματικό 'τρά-Βελινγκ', ούτε καν φιλμ είναι. Είναι το περίγραμμα ενός ανθρώπου που τρέχει σε επαναλαμβανόμενα πλάνα, έτσι όπως φωτογραφήθηκε τον 19° αιώνα σε διαδοχικές στιγμές, ώστε να δίνει την ψευδαίσθηση της κίνησης. Αυτές οι έντεκα σιλουέτες όμως παραμένουν στατικές. Αυτά που πραγματικά κινούνται είναι αντικείμενα που φωτογραφήθηκαν,βιντεογραφήθηκαν ή σαρώθηκαν στην Πάφο σε μια περίοδο τριών μηνών. Αποκομ­μένα από τα συφραζόμενά τους, διορθωμένα χρωματικά και στυλιζαρισμένα, τοποθετήθηκαν μαζί για να συνθέσουν ένα άλλο σύμπαν. Ακόμη και η γη αποκολλήθηκε από το κάδρο της και μπήκε σε μια ρέουσα κίνηση. Η δομή του έργου, προ­σαρμοσμένη στο Κονσέρτο για βιολί του Philip Glass- ένας σταθερός μινιμαλιστικός ρυθμός που κλιμακώνεται μέσω της έντασης και της ενορχήστρωσης, και ξανακατεβαίνει στις αρχικές νότες σαν τέλειος κύκλος - διατηρεί μια πλαστή συνοχή χωρίς ορατές ραφές.
Χωρίς όμως την ενοποιητική κάμερα λήψης για την ταύτιση του θεατή,2 αφού εδώ η ψευδαίσθηση του χώρου είναι καθα­ρά τεχνητή και αποσπασματική, και μ' ένα χαρακτήρα που κυριο­λεκτικά είναι μονοδιάστατος, τί μπορεί να καθρεφτίσει το έργο αυτό; Τι άλλο από την ψεύτικη κίνηση, την πλαστή πραγματι­κότητα μιας περιπέτειας του θεάματος του ζάπινγκ, του σέρ-φινγκ στο Ίντερνετ, των SMS και της κερδοσκοπικής διατίμη­ση της γης; Αυτό είναι ένα ταξίδι γυρισμένο μέσα σε μια πρώην πολιτικοποιημένη κοινωνία, της οποίας η ιστορική πραγ­ματεία έχει εξουδετερωθεί από θεαματικές αλλά ανούσιες δημόσιες συζητήσεις, επιφανειακούς θριάμβους των ΜΜΕ και μια εξουσιολάγνα πολιτική κουλτούρα.


Χρονικό κάδρο Ι: Το δημοψήφισμα (Χειμώνας - Άνοιξη 2004)

ΓΙΑΝΝΟΣ: Όλ' αυτά δεν ήταν τόσο προσχεδιασμένα· την ιδέα την εμπνεύστηκα μια μέρα καθώς οδηγούσα μέσα από ένα απ' αυτά τα συνεχώς μεταβαλλόμενα, ρευστά τοπία. Διατη­ρεί κάτι από την ατμόσφαιρα και τη δυναμική της περιόδου. Αυτό δεν είναι πραγματικά το τέλος της ιστορίας. Είναι όμως το τέλος της ιστορίας των πραγμάτων για τα οποία νοιάζομαι. ΑΝΤΡΕΑΣ: Η περίοδος είναι ενδιαφέρουσα, Υπάρχει ένα σημείο όπου ο δρομέας φαίνεται ότι τρέχει σημειωτόν και υπο­θέτω ότι αυτό ακριβώς είναι το δημοψήφισμα...3 Γ: Εγώ νομίζω ότι όλο το έργο είναι το δημοψήφισμα.Ή άποψη μου είναι ότι αυτός ο άνθρωπος, που τον πήρα από τον Ε. Muybridge, τρέχει εδώ και 130 περίπου χρόνια, στον ίδιο ρυθ­μό, δυσδιάστατος, μονάχος, χωρίς να καταλήγει κάπου, δεν πηγαίνει πουθενά. Όπως τους Κύπριους, που αν δεν αποφασί­σουν να δώσουν ένα τέλος σ' αυτή την κατάσταση, θα συνεχί­σουν για δεκαετίες στον ίδιο χαβά του "κυπριακού προβλήμα­τος", της εισβολής και κατοχής, και των συνηθισμένων κλισέ. Το άλλο στοιχείο είναι τα μικρά κομμάτια. Υπάρχει το τοπίο, αλλά αυτό είναι τόσο κατακερματισμένο, ώστε ο άνθρωπος που το διασχίζει δεν μπορεί να έχει μια συμπαγή, συναφή εικόνα. Α.: Εδώ έχουμε κάποιον που τρέχει, μια κίνηση στο χώρο και, ξέροντας ότι έχεις ασχοληθεί με το θέμα χώρος-χρόνος, ανα­πόφευκτα στην αρχή πήγα προς αυτήν την κατεύθυνση. Όμως μου φαίνεται ότι το σύμβολο-κλειδί είναι το φύλλο, Το φύλλο, ως σημαίνον, αναφέρεται στο δέντρο, το οποίο συνιστά βασι­κή παραβολή που παραπέμπει στην ταυτότητα, τη συνέχεια και τη μνήμη. Τα τρία βασικά στοιχεία που αποτελούν το 'δέντρο' είναι τα φύλλα, ο κορμός και οι ρίζες. Αλλά το δέντρο αυτό δεν έχει ρίζες, ούτε ξεκάθαρα ορατό κορμό. Ρίζες δε φαίνονται καθόλου, κι από κορμούς είδαμε ένα-δυο, εδώ κι εκεί. Αλλά και τα φύλλα δε βρίσκονται στο δέντρο· πετούν μακριά -"χρυσοπράσινο φύλλο ριγμένο στο πέλαγος" όπως θα έλεγε και το παλιό τραγούδι-σύμβολο της 'κυπριακότητας'. Άρα έχου­με ένα φύλλο σ' 'ελεύθερη πτήση' στο χώρο, που παραπέμπει στο free-floating sign, βασικό στοιχείο της μετα-μοντέρνας συν­θήκης. Κι υπάρχει ένας τύπος που τρέχει, κι αυτός ένα free-floating sign, αφού δεν ξέρουμε που στο καλό πάει και αυτός... Γ.: Τρέχει αλλά δεν πατά στο χώμα, η αλήθεια είναι ότι δεν κινεί­ται πραγματικά,
Α,: Ε, είναι free-floating sign, τρέχει εδώ και 130 χρόνια ο άνθρω­πος, κινείται σαν φύλλο το οποίο δεν είναι συνδεμένο με κάποια under-reality. Εντούτοις, ο δρομέας είναι παράγωγο αυτής της πραγματικότητας, Δηλαδή, ενώ το υποσυνείδητο σου θα μπο­ρούσε να διαλέξει ένα άλλο σύμβολο, διάλεξε ένα φύλλο, το οποίο μας παίρνει πίσω στην παραβολή του κορμού και της ρίζας, Αυτά τα πράγματα, ή για την ακρίβεια η απουσία τους, κυριάρχησαν στο υποσυνείδητο σου κατά τη διάρκεια της παρα­γωγής του βίντεο,

Χώρος: Κύπρος
Α.: Τώρα, εκτός από τα φανερά σύμβολα του δέντρου (κορμός και ρίζες), ένα άλλο σημαντικό στοιχείο στο έργο, είναι ο ηλε­κτρισμός, που εμφανίζεται με δυο μορφές - τα σύρματα και τους πυλώνες, τα οποία λειτουργούν ως υποκατάστατα των απόντων κορμών...Άρα έχουμε ένα φύλλο, χωρίς 'ρίζες', κι έναν 'κορμό' του ηλε­κτρισμού, που υποδηλώνεται όχι μόνο από τους πυλώνες, αλλά κι από άλλο ένα σύμβολο της ηλεκτρονικής εποχής - το γυναι­κείο πρόσωπο στην οθόνη, σε δυο εκδοχές: στη μια φαίνεται να ανοίγει το στόμα της, όπως σε οργασμό, και στην άλλη πάει να μας χαμογελάσει, όπως σε διαφήμιση οδοντόκρεμας -typical spectacle image που μας βομβαρδίζει, και ο δρομέας
το συναντά, σαν τον Οδυσσέα.
Η αναφορά στο τρίτο στοιχείο του δέντρου, τις ρίζες, γίνεται από εικόνες της γης και των κατασκευαστικών εργασιών. Πρώ­τα υπάρχει μια ελάχιστη αναφορά στις 'ρίζες', ως πολιτισμική συνέχεια, ως βαθιές ιστορικές καταβολές, μ' ένα μικρό αγαλ­ματάκι που περνά από την οθόνη. Αμέσως μετά, μπαίνεις στις μπουλντόζες που μετακινούν πέτρες, που συμβολίζει τις χαμένες ρίζες, την επιστροφή στη γη, τη χαμένη γη πάλι με κάτι από πάνω να την ταράσσει, να την ανακατώνει, να τη διαλύει... Όταν ο τύπος μπαίνει στο πράσινο λιβάδι, το τοπίο μοιάζει constructed, λες και είναι σχεδόν κατασκευασμένο. Επι­στρέφεις εκεί στη γη (μετ)αλλάζοντας τον χώρο. Και υπάρχει και ο ήλιος, ο οποίος είναι κόκκινος και φωτεινός αλλά στο τέλος σκοτεινιάζει...
Αυτό είναι το πακέτο της φύσης, αν θα χωρίζαμε τα signs σε natural και constructed, με predominant το φύλλο και μετά το φεγγάρι, τον ήλιο κι εκείνο το παράξενο δέντρο... Ύστερα έχουμε το πακέτο της τεχνολογίας που είναι οι μπουλ­ντόζες που ανακατασκευάζουν τον ίδιο τον χώρο, άρα πού να έβρεις πλέον ρίζες, και το μόνο που φαίνεται πραγματικά ριζωμένο είναι οι στύλοι της Ηλεκτρικής, το μόνο σταθερό εκεί. Και τα κτίρια κάπου στο βουνό. Τα υπόλοιπα είναι σαν ένα endless space μπορεί και cyclical, δεν ξέρουμε. Ο χώρος είναι ευμε­τάβλητος, και έχουμε αυτόν τον τύπο για τον οποίο δεν έχου­με ιδέα που πάει. Ξέρουμε μόνο ότι διασχίζει μια χώρα, για την οποία ξέρουμε μόνο ότι έχει φύλλα, κάποιο κουζούιν και κατασκευαστικές εργασίες. Όταν στο τέλος το φύλλο γίνεται τεράστιο και τον καλύπτει ήβρα το fascinating, ήβρα το καλό τέλος. Τώρα εσύ λες ότι ο τύπος πάει να γίνει eclipsed. Γ: Ναι όταν το ξεκίνησα είχα στο μυαλό μου αυτό το μικρό Οδυσ­σέα, χαμένο σ' όλα αυτά τα κομμάτια, τα σημεία, τα αποσπά­σματα, ανίκανο να έχει μια σφαιρική εικόνα του κόσμου γύρω του, και ο οποίος συνεχίζει να προχωρεί σαν μυρμήγκι χωρίς συνείδηση ή συνοχή στην άποψη του, νιώθοντας με τις κεραίες του τι είναι γύρω του. Αυτόν τον κατακερματισμό τον νιώθω πολύ έντονα στην Κύπρο. Από την άλλη, υποθέτω ότι παντού είναι το ίδιο, όλοι βλέπουν τα μικρά κομματάκια. Η. Α.: Εκτός από το αγαλματίδιο δεν υπάρχει τίποτα που να είναι αποκλειστικά κυπριακό. Γ: Ναι αλλά για μένα ήταν παφίτικο έργο. Α.: Για σένα... Για μένα που είμαι νάκκον παρακάτω, στην ίδια χώρα, πάλι ισχύει.
Γ.: Σημείωσε ότι το άλλο που μου έκανε μεγάλη εντύπωση ήταν το ότι μπορούσες να πας σ' έναν δρόμο γεμάτο χωράφια μια μέρα και μετά από έξι μήνες στο ίδιο τοπίο θα υπήρχε μια μικρή πόλη. Α.: Ναι, αυτό βγήκε έντονα με το construction...

Χρονικό κάδρο II: Rootlessness στην εποχή των Ολυμπιακών Αγώνων/Ερειπίων
Α.: Μια άλλη καλή εικόνα ήταν εκεί μπροστά στους σωλήνες που έμοιαζαν πολύ έντονα με το έμβλημα των Ολυμπιακών αγώνων. Γ.: Ναι, οι Ολυμπιακοί αγώνες - αυτή η εμμονή, η μονομανία...
Έβλεπες ηλεκτρικές ταμπέλες στους δρόμους που μετρούσαν πόσες μέρες έμειναν για την έναρξη, "114 μέρες πριν από τους Ολυμπιακούς Αγώνες", κι εγώ σκεφτόμουν: ποιο ακριβώς είναι το point; Εννοώ ναι, είναι ένα σημαντικό αθλητικό γεγονός, και γι' αυτό επίσης εμπορικό, αλλά γιατί ήμασταν τόσο πολύ, μια ολόκληρη κοινωνία, προσκολλημένοι πάνω σ'αυτό το θέμα; Μου φαίνεται ότι είχαμε λάθος προτεραιότητες, ότι ως κοινωνία θα έπρεπε να είχαμε πιο ψηλούς στόχους από το σκέτο θέαμα. Εξυμνούμε από τη μια το "κλασσικό πνεύμα', κι από την άλλη καταστρέφουμε οτιδήποτε έχει απομείνει απ' αυτό στην πίσω αυλή μας. Και αυτό που λες rootlessnessβγαίνει απ' εδώ. Όταν η γη την οποία ξέρεις, στην οποία έζησες, την οποία θεω­ρητικά αγαπάς, δεν την αναγνωρίζεις μετά από έξι μήνες, πώς μπορείς να την αγαπάς; Για ποια πατρίδα μιλάς; Α.: Ή όταν οι Ολυμπιακοί αγώνες μετατρέπονται σε σωλήνες του αποχετευτικού... Στην Αθήνα αυτό έγινε! Το Μετρό ως η υπόγεια σήραγγα που αναπαριστά μια μορφή αναδόμησης της πόλης. Ο τίτλος σχετίζεται με την επανένωση [σ.ε.: της Κύπρου] νομίζω. Το ότι έτρεχε across a country είχε να κάνει και με τη διάθεση επανένωσης· μια,χώρα τρέχει αλλά μπαίνει και η ανα­μονή, όπως στη λογική των Ολυμπιακών Αγώνων. Δηλαδή το "τώρα θα γίνει κάτι", λειτουργεί μέσα στο υποσυνείδητο σου, αλλά είμαστε rootless. Γεννηθήκαμε όπως εκείνο το κουζούι [σ.ε.: το μικρό άγαλμα στο βίντεο], το οποίο ήταν ξεκάρφωτο, κι εκείνος ο τύπος έτρεχε - για πού;
Γι' αυτό νομίζω ότι μπορείς να παίξεις με αυτά τα double references· ξεκινάς δηλαδή με το αρχικό, το Ολυμπιακό ως spectacle αλλά και τις προσπάθειες λύσης του "Κυπριακού", και η διατύπωση σου στην αρχή, ότι η Κύπρος είναι ένας χώρος που αργά ή γρήγορα θα επανενωθεί, λόγω της γεωγραφίας του (το μοναδικό φυσικό σύνορο που έχει είναι η θάλασσα που την περικλείει), αλλά είναι σαν να τρέχουμε ασταμάτητα, a cross country, και με ένα μαγικό τρόπο η μικρή Κύπρος μοιάζει να μην τελειώνει ποτέ...
Γ.: Ναι, η επανένωση είναι αναπόφευκτη γιατί η αγορά, η γεω­γραφία και η διεθνής δυναμική θα την πραγματοποιήσουν από κάτω. Αλλά όταν τελικά αυτό γίνει δεν θα υπάρχει τίποτα για να γιορτάσουμε, γιατί δε θα έρθει ως αποτέλεσμα μια ιδεο­λογικής προσπάθειας, αλλά ως μιας εκ των πραγμάτων κατάληξης. Γι' αυτό ακριβώς το ονομάζω το τέλος της ιστορίας των πραγμάτων για τα οποία νοιάζομαι. Ο χώρος είναι ατε­λείωτος γιατί ως αληθινή έννοια έχει καταργηθεί. Παγιδευτή­καμε σε μια free-loating πραγματικότητα που ανέφερες προη­γουμένως. Όλ' αυτά τα στοιχεία που έβαλα στο βίντεο υπάρ­χουν πραγματικά στο τοπίο - δεν τα πήρα από ένα περιοδικό ή τα κανάλια ενός δορυφορικού σταθμού. Υπήρχε μια σκισμέ­νη σημαία της Βυζαντινής αυτοκρατορίας μέσα σε μια μπα-νανοφυτεία που ήταν δίπλα από ένα πεντάστερο τσιμεντένιο ξενοδοχείο που ήταν δίπλα από κάτι νεολιθικές ανασκαφές που ήταν δίπλα από ένα 'πλαστικό' τουριστικό εστιατόριο που ήταν δίπλα από ένα εθνικό μνημείο κ.ο.κ. Αυτό είναι το πλαίσιο τους, έχουν γίνει pastiche στην καθημερινή μας ζωή, έχουν γίνει παρωδίες του εαυτού τους. Τελικά τι είμαστε; Αγρότες, ρατσιστικά αφεντικά, αντικατοχικοί αγωνιστές της ελευθερίας, ευρω-καπιταλιστές, εξωτικοί ιθαγενείς; Πού ακριβώς μπορού­με να εντοπίσουμε την ταυτότητα μας; Μεταβάλλεται συνέ­χεια, δεν υπάρχει ένας σταθερός πυρήνας πραγματικότητας πάνω στον οποίο να αγκιστρωθούμε. Αντιλαμβάνομαι ότι το τέλος των διχοτομιών όπως, εσωτερικό/εξωτερικό, επιφά-
νεια/Βάθος, φαινόμενο/ουσία, είναι οικουμενικό, Αλλά εδώ το νιώθεις κάπως πιο έντονα, ίσως γιατί βρισκόμαστε σ' ένα στάδιο προχωρημένου καπιταλισμού, μίας μεταμοντέρνας κοινωνίας, χωρίς πρώτα να έχουμε περάσει από τη φάση του ατομικισμού. Η περίοδος της τεράστιας επίδρασης του Υπαρ­ξισμού, η εποχή της "μονάδας", της υπαρξιστικής αγωνίας του μοναχικού ατόμου ήρθε κι έφυγε πολύ γρήγορα απ' εδώ. Ίσως εσύ ως κοινωνικός επιστήμονας να είσαι πιο κατάλληλος για να δώσεις απαντήσεις σ' αυτό. Το είδωλο της σέξι γυναίκας, δημοφιλές θέαμα, όπως λες κι εσύ, στην αρχή περιορίζεται στις τεράστιες πινακίδες του δρόμου, αλλά μετά ξεχειλίζει και καλύπτει όλη την οθόνη, σε μια κυριολεκτική εικονογράφηση της υπερίσχυσης του θεάματος πάνω στην πραγματικότητα. Σ' αυτό το σημείο, η ψευδαίσθηση της κίνησης δεν είναι πλέ­ον παρούσα, ο χώρος και ο χρόνος χάνουν την λογική τους και γίνονται μια σειρά από άσχετα, ρευστά, συγχωνευμένα κάδρα. Α.: Εσύ, επειδή έχεις ήδη ζήσει αυτήν την κατάσταση από το Λονδίνο στην Κύπρο κι αντίστροφα, είναι πιθανόν να νιώθεις ότι το έργο ξαναπαίζεται, μόνο που αυτή τη φορά το τοπίο είναι αποσπασματικό.
Επιστροφή στον χώρο: ανασυνθέτοντας τα κομμάτια σε ένα νέο σενάριο
Γ: Ξέρεις, ακόμη και η επιστροφή στην Πάφο ήταν ένα άλλο τραύμα. Δηλαδή είμαι Παφίτης και, παρόλο που δεν αντιμε­τωπίζω κανένα ιδιαίτερο πρόβλημα, εντούτοις οι σχέσεις μου δεν είναι και οι πιο αρμονικές με τον χώρο. Α.: Ναι, νιώθω εξίσου περίεργα όταν με αποκαλούν "Ύψωνα", από το χωριό που μεγάλωσα.
Γ: Ακόμα και τώρα, για κάποιο λόγο, πολλοί στο σχολείο νομί­ζουν ότι είμαι Λεμεσσιανός επειδή πριν δυο χρόνια που πρω-τογύρισα και δεν ήξερα κανένα, έκατσα με κάτι παιδιά από τη Λεμεσό.
Α. Υου Ιοοκ different, γου feel different, η επιστροφή για σένα πάντα θα είναι παράξενη because it doesn't feel like home, οπότε είσαι και λίγο μέσα στον τύπο που βουρά. Δηλαδή, αν η λύση του "Κυπριακού" είναι η προσπάθεια να καλυφθεί μια φανταστική απόσταση, μέσα σ' αυτόν τον κατά τ' άλλα ενιαίο χώρο, το εκπληκτικό είναι ότι βρίσκονται συνέχεια τρόποι να επεκταθεί αυτός ο χώρος, ώστε η διαδικασία διάνυσής του να μην τελειώνει ποτέ.
Γ: Ναι, όπως τις συζητήσεις. Κάθε φορά που οί πολιτικοί κατέ­ληγαν σε κάτι, βρισκόταν κάτι άλλο για να μην συμφωνούν, ήταν κι εκείνο floating, μόλις συμφωνούσαν στο σημείο α, αμέσως διαφωνούσαν στο β, κ.ο.κ. Δεν μπορούσες ποτέ να εντοπίσεις ακριβώς που βρισκόταν το πρόβλημα. Και τα επιχειρήματα ήταν τόσο διαφορετικά - νομικά, πολιτικά, ιδεολογικά, οικονομικά -που στο τέλος χάναμε την ουσία του προβλήματος, Νιώθω πολύ έντονα αυτή τη ρευστότητα, μου βγαίνει συνέχεια και σε άλλες δουλειές...
Α.: Διότι τη βιώνεις. It's a reality in your life. Έφυγες από την Πάφο, αλλά επιστρέφεις συνέχεια, και στο τέλος νιώθεις ξένος· αλλά, όπως ο δρομέας σου, you keep going there. Δε θα έλεγα ότι είσαι αυτός που τρέχει βέβαια...
Γ.: Παράξενο! Φεύγεις από τα δεκαέξι, ακολουθείς μια μακρά πορεία και καταλήγεις πάλι εκεί που άρχισες, αλλά δε νιώ­θεις ότι επέστρεψες ποτέ σου. Δε νιώθεις ότι βρίσκεσαι εκεί περισσότερο από ότι πριν δέκα ή είκοσι χρόνια, όταν έλειπες. Α.: Όμως η διαφορά είναι ότι επιστρέφοντας, γράφεις εσύ.

Επίλογος: Αφαιρώντας το πλαίσιο

Να ξαναγράψουμε το σενάριο· αυτό χρειαζόμαστε. Δεν είναι το ότι τα γεγονότα κινήθηκαν πιο γρήγορα απ' ότι περιμέναμε. Είναι το ότι ο χώρος άλλαξε πιο Βαθειά απ' ότι συνειδητοποι­ούμε, η αναδόμηση του πηγαίνει πιο πέρα από την ανακατά­ταξη του τοπίου, ως αποτέλεσμα της ανάπτυξης. Ο F. Jameson(4) θα ζητούσε μια νέα χαρτογράφηση της κουλτούρας μας, των κοινωνικών μας δομών και της ψυχολογίας μας· ένα νέο τρό­πο πλοήγησης στο σύμπαν. Δεν περάσαμε πλήρως σε μια νέα συνθήκη, γιατί ως κοινωνία έχουμε ένα μισο-τελειωμένο πρότζεκτ του οποίου η γλώσσα και οι κώδικες έχουν παραμεί­νει αναλλοίωτοι, Αυτό είναι σ' ένα Βαθμό κατανοητό, αλλά πρέ­πει να ερευνήσουμε σε βάθος στις νέες δομές, και ν' ανατο-ποθετηθούμε σ' ένα παγκόσμιο πλαίσιο, αν πρόκειται να πάμε μπροστά. Διαφορετικά είναι σαν να προσπαθούμε να καλύψουμε αυτή τη .φαντασιακή απόσταση με λάθος χάρτη. Γι' αυτό στο τέλος δεν καταλήγουμε πουθενά,
Μια αισθητική χαρτογράφησης της αντίληψης [cognitive mapping] - μια παιδαγωγική πολιτική κουλτούρα που ζητά να εφοδιάσει το άτομο με μια νέα, οξυμένη αίσθηση του τόπου της στο παγκόσμιο σύστημα - πρέπει αναγκαστικά να σεβαστεί αυτήν την, τώρα, εξαιρετικά πολύπλοκη αναπαραστατική διαλεκτική και να εφεύρει νέες μορφές για να σταθεί αντάξια της. Αυτό, βέβαια, δεν είναι ένα κάλεσμα για επιστροφή σ'ένα παλιότερο είδος μηχανισμών, σ' ένα παλιότερο και πιο διάφανο εθνικό χώρο ή ένα πιο παραδοσιακό κι εφησυχαστικό, προοπτικό ή μιμητικό, θύλακα: η νέα πολιτική τέχνη (αν είναι καθόλου εφικτή) θα πρέπει να κρατήσει την αλήθεια του μεταμοντερνισμού, δηλαδή το στοιχειώδες του αντικείμενο - τον παγκόσμιο χώρο του πολυεθνικού καπιταλισμού - την ίδια στιγμή που θα επιτυγχάνει να δημιουργήσει τρόπους αναπαράστασης του τελευταίου, που προς το παρόν είναι πέρα απ' τη φαντασία μας, μέσα από τους οποίους ν' αρχίσουμε να συνειδητο­ποιούμε τη Θέση μας, ως άτομα και ως συλλογικά υπο­κείμενα και να ξανακερδίσουμε την ικανότητα μας να ενεργούμε και να παλεύουμε, πράγμα που για την ώρα έχει εξουδετερωθεί απ' τη χωρική και κοινωνική σύγχυση μας. Η πολιτική μορφή του μεταμοντερνισμού, αν υπάρχει κάτι τέτοιο, θα έχει ως προορισμό την εφεύρεση και την προβολή μιας παγκόσμιας συνειδησιακής χαρτογράφησης [cognitive mapping} οε μια κοινωνική καθώς επίσης και χωρική κλίμακα.6
Γιάννος Οικονόμου - Αντρέας Παναγιώτου

1 Σημ, επιμ.: το ελληνικό κείμενο δεν αντιστοιχεί απόλυτα στο αγγλικό, γιατί σε μεγάλο Βαθμό κρατήθηκαν οι λεκτικές διατυπώσεις της αρχικής,
προφορικής συνομιλίας.
2 Ο Christian Metz εισηγείται ότι ο θεατής στον κινηματογράφο ταυτίζεται
με τη μηχανή λήψης κι όχι με τον πρωταγωνιστή ή την ιστορία. Psychoanalysis and Cinema: The Imaginary Signifier. Επιμέλεια Stephen Heath and Collin McCabe
(Macmillan Press,1977).
3 Σημ. επιμ.: αναφέρεται στο δημοψήφισμα της 24ης Απριλίου 2004, ανά-
μεοα στους Κύπριους κι από τις δύο πλευρές της διαχωριστικής γραμ­
μής, πάνω οτο προτεινόμενο σχέδιο των Ηνωμένων Εθνών ("Σχέδιο Αννάν")
για την επανένωση της Κύπρου. Το 75% των Ελληνοκυπρίων ψήφισε
εναντίον, κι ως αποτέλεσμα (παρόλο που υπερψηφίσθηκε από τους
Τουρκοκυπρίους) το σχέδιο απορρίφθηκε.
4 Frederic Jameson, Postmodernism, or, The Cultural Logic of Late Capitalism5 Ίδιο. Μετάφραση, Γιάννος Οικονόμου.